Η ευθύνη διοικούντων νομικά πρόσωπα για εισφορές έναντι του ΙΚΑ

Η ευθύνη διοικούντων νομικά πρόσωπα για εισφορές έναντι του ΙΚΑ

Με τη παρ. 4 του άρθρου 4 του ν. 2556/1997 (Α` 270), όπως αντικαταστάθηκε με την παρ. 2 του άρθρου 69 του ν. 2676/1999 (Α` 1) ρυθμίστηκε για πρώτη φορά το ζήτημα της αστικής ευθύνης των φυσικών προσώπων που διοικούν νομικά πρόσωπα. Η επίμαχη διάταξη είχε ως εξής:

“4. Οι διατάξεις του άρθρου 115 του ν. 2238/1994 (ΦΕΚ 151 Α), όπως ισχύουν κάθε φορά, που αναφέρονται στην ευθύνη των διοικούντων νομικά πρόσωπα για την καταβολή των φόρων που οφείλουν στο Δημόσιο τα πρόσωπα αυτά, εφαρμόζονται κατ` αναλογία και για την καταβολή των οφειλόμενων στο ΙΚΑ ασφαλιστικών εισφορών"

Βλέπουμε ότι με τη διάταξη αυτή η οποία εφαρμόστηκε επί δυο σχεδόν δεκαετίες, η ευθύνη του διοικούντος νομικό πρόσωπο ήταν ταυτόσημη στο φορολογικό και το κοινωνικοασφαλιστικό δίκαιο αφού και στις δυο περιπτώσεις η έννοια του συνυπόχρεου κρινόταν από το άρθρο 115 του ν. 2238/1994.

Με την εισαγωγή του νέου κώδικα φορολογίας (Ν. 4172/2013) η διάταξη του άρθρου 115 καταργήθηκε και αυτό δημιούργησε ένα νομικό κενό. Το νομικό αυτό κενό ρυθμίστηκε με τη διάταξη του άρθρου 31 του νόμου 4321/2015, ο οποίος προέβλεψε και ειδική μεταβατική διάταξη αναδρομικής εφαρμογής στην παράγραφο 5:

“5. Το άρθρο αυτό ισχύει από την ημερομηνία κατάργησης του άρθρου 115 του ν. 2238/1994 για τα πρόσωπα που ήταν υπεύθυνα με βάση τις διατάξεις της παρ. 4 του άρθρου 4 του ν. 2556/1997 (Α΄270), όπως αντικαταστάθηκε με την παρ. 2 του άρθρου 69 του ν. 2676/1999 (Α΄ 1). Για τα υπόλοιπα πρόσωπα ισχύει από την ψήφιση του παρόντος.”

Πολύ σημαντικό είναι το γεγονός ότι από την κατάργηση της διάταξης του άρθρου 115 του ν. 2238/1994 έως και την θέσπιση του άρθρου 31 του ν. 4321 δεν υφίστατο κανένα πλαίσιο ευθύνης των διοικούντων νομικά πρόσωπα για ασφαλιστικές εισφορές απένατι στο ΙΚΑ. Και ναι μεν η αναδρομική επιβολή ευθύνης στους διοικητές είναι ανεκτή συνταγματικά, αμφίβολο όμως είναι αν με εφαρμογή αναδρομικού νόμου μπορουν αυτά τα πρόσωπα διωχθούν ποινικά για τα χρέη αυτά.

Σημειωτέον ότι τα συνυπόχρεα πρόσωπα έχουν βάσει ειδικής διαταξης (παρ. 4 του άρθρου 31 ν.4321/2015) δυνατότητα να προσβάλλουν αυτοτελώς πράξεις καταλογισμού ή επιβολής προστίμου ή να ρυθμίσουν αυτοτελώς τις οφειλές του νομικού προσώπου (παρ. 3 του άρθρου 31 του Ν. 4321/2015). Το γεγονός δε ότι δεν προβλέπεται διαδικασία επίδοσης των πράξεων καταλογισμού ή προστίμου στα συνυπόχρεα συνεπάγεται ότι για τα πρόσωπα η προθεσμία άσκησης προσφυγής δεν ξεκινά και καθίσταται οιονεί απρόθεσμη εκτός αν το ΙΚΑ αποδείξει ότι έχουν λάβει πλήρη γνώση από συγκεκριμένη ημερομηνία.

Σήμερα για την συνυπαιτιότητα των διοικούντων νομικά πρόσωπα ισχύει ένα νέο αυτοτελές νομοθετικό πλαίσιο που δεν συνδέεται με την αντίστοιχη έννοια του φορολογικώς συνυπόχρεου προσώπου. Ειδικότερα στο άρθρο 31 του Ν. 4321 ορίζονται τα εξής:

"Τα πρόσωπα που είναι νόμιμοι εκπρόσωποι, πρόεδροι, διαχειριστές, διευθύνοντες σύμβουλοι, εντεταλμένοι στη διοίκηση και εκκαθαριστές των νομικών προσώπων και νομικών οντοτήτων, όπως αυτές προσδιορίζονται στο άρθρο 3 του ν. 4174/2013, Κώδικας Φορολογικής Διαδικασίας(Α΄ 170), κατά το χρόνο της διάλυσης ή συγχώνευσής τους, ευθύνονται προσωπικά και αλληλέγγυα και εις ολόκληρον για την καταβολή των ασφαλιστικών εισφορών, πρόσθετων τελών, προσαυξήσεων και λοιπών επιβαρύνσεων που οφείλονται από αυτά τα νομικά πρόσωπα και τις νομικές οντότητες προς τους Φορείς Κοινωνικής Ασφάλισης ανεξάρτητα από το χρόνο βεβαίωσής τους.

Στα νομικά πρόσωπα ή νομικές οντότητες που συγχωνεύονται, ευθύνεται αλληλεγγύως και εις ολόκληρον μαζί με τα πιο πάνω πρόσωπα, για την πληρωμή των κατά το προηγούμενο εδάφιο οφειλόμενων ασφαλιστικών εισφορών του διαλυόμενου νομικού προσώπου και εκείνο ή εκείνη η νομική οντότητα που το απορρόφησε ή το νέο νομικό πρόσωπο ή η νέα νομική οντότητα που συστήθηκε, ανεξάρτητα από το χρόνο βεβαίωσής τους.

Η προσωπική και αλληλέγγυα ευθύνη των προσώπων που έχουν τις παραπάνω ιδιότητες για την καταβολή των ασφαλιστικών εισφορών, πρόσθετων τελών, προσαυξήσεων και λοιπών επιβαρύνσεων που οφείλονται από τα νομικά πρόσωπα και τις νομικές οντότητες υπάρχει και κατά τη διάρκεια λειτουργίας του νομικού προσώπου ή της νομικής οντότητας που εκπροσωπούν.

2. Αν κατά το χρόνο διάλυσης νομικού προσώπου ή νομικής οντότητας δεν έχουν εξοφληθεί όλες οι υποχρεώσεις του νομικού προσώπου ή της νομικής οντότητας προς τους Φορείς Κοινωνικής Ασφάλισης, οι, κατά το χρόνο διάλυσης αυτών, μέτοχοι ή εταίροι κεφαλαιουχικών εταιρειών με ποσοστό συμμετοχής τουλάχιστον δέκα (10%) τοις εκατό ευθύνονται αλληλεγγύως και εις ολόκληρο με το νομικό πρόσωπο ή τη νομική οντότητα για την καταβολή των οφειλόμενων ασφαλιστικών εισφορών, προσθετών τελών, προσαυξήσεων και λοιπών επιβαρύνσεων. Επίσης και κάθε πρόσωπο που υπήρξε μέτοχος ή εταίρος κεφαλαιουχικών εταιρειών με ποσοστό συμμετοχής τουλάχιστον δέκα (10%) τοις εκατό, ευθύνεται αλληλεγγύως και εις ολόκληρο με το νομικό πρόσωπο ή τη νομική οντότητα για την καταβολή των οφειλόμενων ασφαλιστικών εισφορών, προσθετών τελών, προσαυξήσεων και λοιπών επιβαρύνσεων, που δημιουργήθηκαν κατά τη χρονική περίοδο της ιδιότητας του μετόχου ή εταίρου. Οι ρυθμίσεις της παραγράφου αυτής δεν ισχύουν για νομικά πρόσωπα και νομικές οντότητες εισηγμένες στο Χρηματιστήριο Αξιών Αθηνών ή αναγνωρισμένο χρηματιστήριο σε άλλο κράτος - μέλος της Ε.Ε..

-- 

Χρήστος Αγγελή Κλειώσης
Δικηγόρος Παρ' Αρείω Πάγω
Αριστείδου 9, Αθήνα ΤΚ 10559
Τηλ. 210.32.12.181
Κιν. 694.38.71.375

Christos Aggelis Kleiosis
Attorney appointed at the Court of Cassation
9 Aristeidou Str, Athens ΤΚ 10559
Tel. 210.32.12.181
Mob. 694.38.71.375